HGH 191AA to rekombinowany ludzki hormon wzrostu: ten sam łańcuch 191 aminokwasów, który wytwarza przysadka, tylko produkowany przez bakterie w wytwórni. W odróżnieniu od peptydów, które proszą przysadkę o wyrzut hormonu, HGH działa bezpośrednio i pomija całą regulację. To jedyny związek w tej grupie, który od dziesięcioleci jest zarejestrowanym lekiem, więc dowodów jest dużo — i w kilku miejscach mówią one coś innego niż marketing: u zdrowych ludzi hormon wzrostu zmienia skład ciała o około dwa kilogramy w obie strony, nie poprawia siły i wyraźnie zwiększa liczbę działań niepożądanych. Poniżej pokazujemy, co dokładnie zmierzono i gdzie kończy się wiedza.
Czym jest HGH 191AA
Hormon wzrostu (po angielsku growth hormone, skrót GH; nazwa leku: somatropina) to białko wydzielane przez przysadkę — gruczoł wielkości ziarna fasoli u podstawy mózgu. Ludzka cząsteczka ma 191 aminokwasów i stąd handlowe określenie „191AA”: ma sygnalizować, że w fiolce jest pełnej długości sekwencja ludzka, a nie skrócony fragment. Przysadka nie wydziela GH równomiernie, lecz w pulsach, najsilniejszych w czasie snu.
Jak działa — przysadka, wątroba i IGF-1
Hormon wzrostu przyłącza się do swojego receptora („przełącznika” na powierzchni komórki) i uruchamia w niej łańcuch sygnałów. Część skutków jest bezpośrednia — w tkance tłuszczowej GH nasila rozkład tłuszczu i podnosi poziom wolnych kwasów tłuszczowych we krwi. Część jest pośrednia: GH pobudza wątrobę do wytwarzania IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu), a to IGF-1 odpowiada za większość działania „budującego”. Dlatego mówi się o osi GH–IGF-1. Przegląd Møllera i Jørgensena opisuje najważniejszy koszt tej kaskady: GH jest hormonem przeciwstawnym insulinie i osłabia jej działanie w wątrobie i na obwodzie, a mechanizmem jest zwiększony napływ wolnych kwasów tłuszczowych, które konkurują z glukozą. Stąd insulinooporność w akromegalii (chorobowym nadmiarze GH) i przejściowe pogorszenie po rozpoczęciu leczenia u dorosłych z niedoborem.
Budowa i pochodzenie — skąd „191AA”
Do 1985 roku hormon wzrostu pozyskiwano z przysadek pobranych ze zwłok. Przegląd Ranke i Wita dzieli dzieje GH na trzy epoki: badania podstawowe w pierwszej połowie XX wieku, epokę hormonu przysadkowego (1958–1985) i epokę technologii rekombinowanej od 1985 roku, która trwa do dziś. Preparaty rekombinowane powstają w bakteriach lub komórkach z ludzkiego genu, więc nie ma w nich materiału pobranego od ludzi. Ten sam przegląd przypomina, że wskazania systematycznie rozszerzano poza klasyczny niedobór hormonu wzrostu, a obawy o bezpieczeństwo nadal towarzyszą tej terapii.
Dane u ludzi — co mówią przeglądy systematyczne
Najmocniejszy zestaw dowodów u zdrowych ludzi to dwa przeglądy systematyczne z „Annals of Internal Medicine” zespołu Liu z Uniwersytetu Stanforda. Pierwszy zebrał 31 prac o 18 populacjach — 220 osób, które otrzymały GH (107 osobolat), średnio 69-letnich, leczonych średnio 27 tygodni. Wynik: masa tłuszczu spadła o 2,1 kg, masa beztłuszczowa wzrosła o 2,1 kg, a masa ciała nie zmieniła się (+0,1 kg). Gęstość kości pozostała bez zmian. Osoby otrzymujące GH istotnie częściej miały obrzęki tkanek miękkich, bóle stawów, zespół cieśni nadgarstka i ginekomastię (rozrost tkanki piersiowej u mężczyzn), a „nieco częściej” — nowe rozpoznania cukrzycy i nieprawidłową glikemię na czczo. Wniosek autorów: hormonu wzrostu nie można zalecać jako terapii przeciwstarzeniowej.
Drugi przegląd dotyczył młodych, wytrenowanych osób: 44 prace, 303 uczestników otrzymujących GH, 13,3 osobolat. Masa beztłuszczowa wzrosła o 2,1 kg — tyle samo co u starszych — ale siła i wydolność nie poprawiły się, a mleczan w czasie wysiłku był wyższy w dwóch z trzech badań, które go mierzyły. Leczeni częściej zgłaszali obrzęki i zmęczenie. Konkluzja: twierdzenia, że hormon wzrostu poprawia sprawność fizyczną, nie mają poparcia w literaturze.
Kolagen zamiast miofibryli — badanie z 2010 roku
Wyjaśnienie tej rozbieżności — masa rośnie, siła nie — przyniosło badanie zespołu Doessinga z Kopenhagi. Zdrowi młodzi ochotnicy dostawali rekombinowany GH w dawce dobowej 33–50 µg na kilogram masy ciała przez dwa tygodnie, a badacze mierzyli tempo powstawania dwóch rodzajów białka: kolagenu (rusztowanie tkanki łącznej) i miofibryli (włókna wytwarzające siłę skurczu). Synteza kolagenu w ścięgnie wzrosła 1,3-krotnie, a ekspresja genu kolagenu I w ścięgnie 3,9-krotnie; w mięśniu ekspresja genu wzrosła 2,3-krotnie, a synteza białka kolagenowego 5,8-krotnie — ten ostatni wynik nie osiągnął jednak progu istotności (p = 0,06), więc jest sygnałem, nie pewnikiem. Synteza miofibryli nie zmieniła się w ogóle. Autorzy podsumowali, że u dorosłych GH ma większe znaczenie dla wzmacniania tkanki łącznej niż dla przyrostu komórek mięśniowych.
Sportowcy — duże badanie z randomizacją
Najlepiej zaprojektowane badanie u sportowców przeprowadził zespół Meinhardta w Sydney, sfinansowała je Światowa Agencja Antydopingowa. Udział wzięło 96 trenujących amatorsko osób (63 mężczyzn, 33 kobiety) w średnim wieku 27,9 roku; przez osiem tygodni dostawały placebo albo GH w dawce dobowej 2 mg, mężczyźni dodatkowo testosteron lub obie substancje razem. GH zmniejszył masę tłuszczu i zwiększył masę beztłuszczową — ale przez wzrost ilości wody pozakomórkowej; masa samych komórek wzrosła tylko u mężczyzn łączących GH z testosteronem. Z czterech mierzonych parametrów sprawności (wydolność, siła, moc, sprint) poprawił się jeden: sprint, o 3,9 % w całej grupie i o 8,3 % u mężczyzn na obu substancjach. Sześć tygodni po odstawieniu przewaga zniknęła.
Bezpieczeństwo i ograniczenia dowodów
Największe dane o odległych skutkach daje europejski program SAGhE, śledzący dzieci leczone GH od 1984 roku. Analiza umieralności objęła 24 232 pacjentów i ponad 400 000 osobolat: u osób z izolowanym niedoborem GH lub niskorosłością idiopatyczną umieralność ogólna nie była podwyższona (wskaźnik 1,1), rosła natomiast w grupach z poważną chorobą podstawową — i nie zależała od dawki. Równoległa analiza nowotworów u 23 984 pacjentów nie wykazała ogólnego działania rakotwórczego, ale zostawiła pytania: u leczonych wcześniej z powodu nowotworu ryzyko zgonu nowotworowego rosło z dawką dobową, a u osób bez wcześniejszego nowotworu częstsze były nowotwory kości i pęcherza.
Cukrzyca ma konkretne liczby. W analizie 23 333 dzieci leczonych GH zachorowalność na cukrzycę typu 1 nie różniła się od oczekiwanej, ale na cukrzycę typu 2 wyniosła 34,4 przypadku na 100 000 lat leczenia — sześciokrotnie więcej niż u dzieci nieleczonych — i nie cofała się po odstawieniu. Autorzy uznali to za przyspieszenie choroby u osób predysponowanych. U zdrowych dorosłych sygnał jest słabszy („nieco częściej” w przeglądzie Liu). Trzecia sprawa to własne wydzielanie: GH hamuje samego siebie przez sprzężenie zwrotne. U zdrowych mężczyzn podanie izoformy 20 kDa wyraźnie zahamowało wydzielanie własnej, podstawowej izoformy 22 kDa. Badano inną izoformę niż lek 191AA, więc to dowód istnienia mechanizmu, nie pomiar jego skali. Świadomie nie podajemy żadnych sposobów użycia ani dawek.
Czego nie udało się ustalić
Dwie tezy z internetu nie mają pokrycia w sprawdzonej literaturze. Pierwsza: „sześciokrotny wzrost syntezy kolagenu w ścięgnach i skórze w 14 dni” — u Doessinga wielokrotność 5,8 dotyczyła kolagenu w mięśniu (i nie była istotna), w ścięgnie synteza wzrosła 1,3-krotnie, a skóry nie badano. Druga: próg „około 2 j.m., powyżej którego gwałtownie rośnie liczba działań niepożądanych bez wzrostu korzyści” — takiej zależności nie znaleźliśmy w żadnej pracy; SAGhE wskazuje na brak związku umieralności z dawką, a przeglądy Liu nie analizowały progów. Dawka ma znaczenie, ale ta konkretna liczba nie ma źródła.
Szersze tło — cała oś GH
HGH jest punktem odniesienia dla całej rodziny peptydów „na hormon wzrostu”. Jedne działają wyżej i tylko zachęcają przysadkę do pracy — analogi GHRH, jak tesamorelin i sermorelin, oraz naśladowcy greliny, jak ipamorelin. Inne siedzą niżej: IGF-1 LR3 to końcowy efektor tej samej ścieżki, a fragment 176-191 to wycięty kawałek cząsteczki GH. Sekretagogi zachowują naturalne sprzężenia zwrotne i pulsacyjność; podany hormon wzrostu je pomija.
Podsumowanie
HGH 191AA to pełnej długości rekombinowany hormon wzrostu — jedyna substancja w tej grupie z prawdziwą kartą leku. U zdrowych ludzi efekt jest przewidywalny i skromny: około 2 kg mniej tłuszczu i 2 kg więcej masy beztłuszczowej (w części wodnej), bez poprawy siły i wydolności, za to z częstszymi obrzękami, bólami stawów, zespołem cieśni nadgarstka i ginekomastią. Mechanizm regeneracyjny wygląda realnie, ale dotyczy tkanki łącznej, nie włókien mięśniowych. Najlepiej udokumentowanym ryzykiem metabolicznym jest cukrzyca typu 2 — sześciokrotnie częstsza u leczonych dzieci — bo GH z natury przeciwdziała insulinie. Stan dowodów: mocny i dobrze zmierzony — tylko prowadzący do wniosków odwrotnych niż reklamowe.
Źródła
- Liu H, Bravata DM, Olkin I, et al. Systematic review: the safety and efficacy of growth hormone in the healthy elderly. Annals of Internal Medicine. 2007;146(2):104-115. PMID: 17227934. DOI: 10.7326/0003-4819-146-2-200701160-00005. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17227934
- Liu H, Bravata DM, Olkin I, et al. Systematic review: the effects of growth hormone on athletic performance. Annals of Internal Medicine. 2008;148(10):747-758. PMID: 18347346. DOI: 10.7326/0003-4819-148-10-200805200-00215. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18347346
- Meinhardt U, Nelson AE, Hansen JL, et al. The effects of growth hormone on body composition and physical performance in recreational athletes: a randomized trial. Annals of Internal Medicine. 2010;152(9):568-577. PMID: 20439575. DOI: 10.7326/0003-4819-152-9-201005040-00007. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20439575
- Doessing S, Heinemeier KM, Holm L, et al. Growth hormone stimulates the collagen synthesis in human tendon and skeletal muscle without affecting myofibrillar protein synthesis. The Journal of Physiology. 2010;588(2):341-351. PMID: 19933753. DOI: 10.1113/jphysiol.2009.179325. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19933753
- Swerdlow AJ, Cooke R, Beckers D, et al. Cancer Risks in Patients Treated With Growth Hormone in Childhood: The SAGhE European Cohort Study. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2017;102(5):1661-1672. PMID: 28187225. DOI: 10.1210/jc.2016-2046. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28187225
- Sävendahl L, Cooke R, Tidblad A, et al. Long-term mortality after childhood growth hormone treatment: the SAGhE cohort study. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2020;8(8):683-692. PMID: 32707116. DOI: 10.1016/S2213-8587(20)30163-7. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32707116
- Cutfield WS, Wilton P, Bennmarker H, et al. Incidence of diabetes mellitus and impaired glucose tolerance in children and adolescents receiving growth-hormone treatment. The Lancet. 2000;355(9204):610-613. PMID: 10696981. DOI: 10.1016/S0140-6736(99)04055-6. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10696981
- Hashimoto Y, Kamioka T, Hosaka M, et al. Exogenous 20K growth hormone (GH) suppresses endogenous 22K GH secretion in normal men. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2000;85(2):601-606. PMID: 10690862. DOI: 10.1210/jcem.85.2.6377. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10690862
- Møller N, Jørgensen JO. Effects of growth hormone on glucose, lipid, and protein metabolism in human subjects. Endocrine Reviews. 2009;30(2):152-177. PMID: 19240267. DOI: 10.1210/er.2008-0027. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19240267
- Ranke MB, Wit JM. Growth hormone - past, present and future. Nature Reviews Endocrinology. 2018;14(5):285-300. PMID: 29546874. DOI: 10.1038/nrendo.2018.22. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29546874
Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.