Ipamorelin to zrobiony w laboratorium peptyd (krótki łańcuszek aminokwasów), opisany pod koniec lat 90. XX wieku. Nazwano go pierwszym „wybiórczym pobudzaczem hormonu wzrostu” — czyli związkiem, który skłania organizm do wydzielania hormonu wzrostu (w skrócie GH), za to prawie nie rusza innych hormonów. Robi to, naśladując naturalną cząsteczkę zwaną greliną. W tym przeglądzie wyjaśniamy prosto, czym jest ipamorelin, jak ma działać i jak mocne są dowody — a te są w większości z badań na zwierzętach, uzupełnione nielicznymi badaniami u ludzi dotyczącymi pracy jelit.
Czym jest ipamorelin
Ipamorelin opracowali badacze duńskiej firmy Novo Nordisk, a opisano go w pracy zespołu Rauna w 1998 roku. Powstał przez przerobienie starszych, podobnych peptydów — usunięto z ich środka mały fragment. Efektem jest krótki, w pełni sztuczny peptyd, który w badaniach silnie i — co najważniejsze — wybiórczo pobudzał wydzielanie hormonu wzrostu.
Grelina i jej „przełącznik” (receptor)
Żeby zrozumieć ipamorelin, trzeba poznać grelinę. Grelina to naturalny hormon wydzielany głównie przez żołądek. Działa na pewien „przełącznik” na komórkach (tzw. receptor greliny). Gdy ten przełącznik zostanie pobudzony w przysadce (małym gruczole w mózgu), uwalnia się hormon wzrostu, a w przewodzie pokarmowym pobudza to apetyt i ruchy jelit. Ipamorelin działa na ten sam przełącznik — naśladuje część działania greliny, dlatego mówi się o nim „naśladowca greliny”.
Budowa peptydu
Ipamorelin to krótki peptyd zbudowany z pięciu aminokwasów, z których część ma nietypową budowę chemiczną. Dzięki tym nietypowym elementom cząsteczka jest odporniejsza na rozkład w organizmie niż zwykłe, naturalne peptydy. Ta krótka i „wzmocniona” budowa tłumaczy, dlaczego badano go jako trwały związek działający na przełącznik greliny.
Jak działa i dlaczego jest wybiórczy
W badaniach na zwierzętach ipamorelin silnie pobudzał wydzielanie hormonu wzrostu. Najważniejsze było jednak coś innego: jego wybiórczość. Nawet w dawkach ponad 200 razy większych od potrzebnej do pobudzenia hormonu wzrostu, ipamorelin praktycznie nie podnosił poziomu hormonu stresu (kortyzolu) ani innego hormonu (prolaktyny). To odróżniało go od starszych związków, które przy okazji pobudzały też te dodatkowe hormony. Dlatego opisano go jako „pierwszy wybiórczy pobudzacz hormonu wzrostu”.
Porównanie z GHRP-2 i GHRP-6
Starsze peptydy z tej rodziny — GHRP-6 i GHRP-2 — też mocno pobudzają wydzielanie hormonu wzrostu przez ten sam przełącznik, ale przy okazji podnoszą inne hormony (kortyzol, prolaktynę), a GHRP-6 dodatkowo mocno zwiększa apetyt. Ipamorelin, choć z nich się wywodzi, w badaniach wyróżniał się właśnie tym, że słabo ruszał te dodatkowe hormony — to jego główna cecha opisywana w literaturze. Trzeba podkreślić, że te porównania dotyczą przede wszystkim badań na zwierzętach i nielicznych danych.
Co badano — zwierzęta
Poza wpływem na hormon wzrostu ipamorelin badano też pod kątem działania na jelita, bo działa na przełącznik greliny. W modelu zatrzymania pracy jelit po operacji u gryzoni (Venkova i wsp., 2009) pojedyncza dawka skracała czas do pierwszego wypróżnienia, a powtarzane dawki zwiększały ilość wydalanych odchodów, ilość zjadanego pokarmu oraz przyrost masy ciała. Wyniki te wskazywały, że związek może pobudzać ruchy jelit w warunkach doświadczalnych, i były zachętą do dalszych badań.
Dane u ludzi — praca jelit
Najlepiej zbadanym kierunkiem u ludzi jest nie hormon wzrostu, lecz praca jelit. W badaniu Becka i wsp. (2014) sprawdzano ipamorelin u pacjentów po operacji jelita — było to porządne badanie „w ciemno” z grupą placebo, ale o wstępnym charakterze. Wzięło w nim udział 114 osób, które po operacji dostawały dożylnie ipamorelin lub nieaktywny placebo. Badanie miało sprawdzić bezpieczeństwo i pierwszy sygnał skuteczności przy zatrzymaniu pracy jelit po operacji. To jedno z nielicznych prawdziwych badań u ludzi z tym peptydem; jego wyniki należy traktować jako wstępne, a nie jako potwierdzenie skuteczności.
Bezpieczeństwo i ograniczenia dowodów
Większość wiedzy o ipamorelinie pochodzi z badań na komórkach i zwierzętach oraz z pojedynczych, wczesnych badań u ludzi dotyczących pracy jelit. Ipamorelin nie jest zarejestrowanym lekiem i nie przeszedł pełnej drogi badań prowadzącej do dopuszczenia do sprzedaży. To znaczy, że jego długoterminowe bezpieczeństwo i rzeczywista skuteczność u ludzi pozostają nieustalone. Fakt, że w badaniach mało ruszał kortyzol i prolaktynę, nie oznacza, że jest potwierdzony jako bezpieczny u ludzi. Świadomie nie podajemy żadnych sposobów użycia ani dawek.
Szersze tło — pobudzacze hormonu wzrostu
Ipamorelin należy do szerszej grupy związków pobudzających hormon wzrostu przez przełącznik greliny (obok GHRP-2, GHRP-6 czy hekareliny). Ten sposób działania różni się od innej grupy związków, które działają na osobny przełącznik (tzw. receptor GHRH) — zainteresowanym polecamy nasz materiał o analogu GHRH CJC-1295. W literaturze obie grupy omawia się razem jako narzędzia badawcze.
Podsumowanie
Ipamorelin to krótki peptyd naśladujący grelinę, historycznie opisany jako pierwszy wybiórczy pobudzacz hormonu wzrostu — pobudza wydzielanie GH, a przy tym prawie nie rusza kortyzolu i prolaktyny w badaniach na zwierzętach. Najbardziej konkretne dane u ludzi dotyczą nie hormonu wzrostu, lecz pracy jelit po operacji, gdzie przeprowadzono jedno wstępne badanie. Całość dowodów pozostaje jednak ograniczona i w większości z badań na zwierzętach. Ipamorelin oferowany przez SWISS LAB jest odczynnikiem przeznaczonym wyłącznie do zastosowań badawczych.
Źródła
- Raun K, Hansen BS, Johansen NL, et al. Ipamorelin, the first selective growth hormone secretagogue. European Journal of Endocrinology. 1998;139(5):552–561. PMID: 9849822. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9849822
- Venkova K, Mann W, Nelson R, Greenwood-Van Meerveld B. Efficacy of ipamorelin, a novel ghrelin mimetic, in a rodent model of postoperative ileus. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics. 2009;329(3):1110–1116. PMID: 19289567. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19289567
- Beck DE, Sweeney WB, McCarter MD; Ipamorelin 201 Study Group. Prospective, randomized, controlled, proof-of-concept study of the Ghrelin mimetic ipamorelin for the management of postoperative ileus in bowel resection patients. International Journal of Colorectal Disease. 2014;29(12):1527–1534. PMID: 25331030. DOI: 10.1007/s00384-014-2030-8. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25331030
- Ishida J, Saitoh M, Ebner N, et al. Growth hormone secretagogues: history, mechanism of action, and clinical development. JCSM Rapid Communications. 2020;3(1):25–37. DOI: 10.1002/rco2.9. onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/rco2.9
Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.
