Tesamorelin to zrobiony w laboratorium peptyd (krótki łańcuszek aminokwasów), który naśladuje naturalny hormon GHRH — sygnał z mózgu każący przysadce wydzielać hormon wzrostu. Jest wyjątkiem w tej grupie peptydów: przeszedł pełne badania kliniczne i w listopadzie 2010 roku został dopuszczony w USA jako lek (Egrifta) do zmniejszania nadmiaru tłuszczu brzusznego u dorosłych z HIV i lipodystrofią. Dowody to dwa duże badania fazy 3 z placebo i metaanaliza z 2026 roku — najmocniejsze w tej rodzinie. Są jednak dwa zastrzeżenia: prawie wszystkie dane pochodzą od osób z HIV, a efekt znika po odstawieniu.
Czym jest tesamorelin
Tesamorelin to syntetyczny analog ludzkiego GHRH (hormonu uwalniającego hormon wzrostu). Opracowała go kanadyjska firma Theratechnologies (kod TH9507). W listopadzie 2010 roku amerykański urząd FDA zarejestrował go jako Egrifta — pierwszy lek na nadmiar tłuszczu brzusznego u osób z HIV i lipodystrofią, czyli zaburzeniem rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, które bywa skutkiem leczenia antyretrowirusowego. Rejestracja dotyczy tylko tej wąskiej grupy; poza nią tesamorelin pozostaje związkiem badanym, nie lekiem.
Jak działa
GHRH działa na „przełącznik” (receptor) na komórkach przysadki — małego gruczołu u podstawy mózgu — i uruchamia wyrzut hormonu wzrostu (GH). Hormon wzrostu działa też przez IGF-1 — związek wytwarzany w wątrobie. Tesamorelin pobudza ten sam przełącznik — nie dostarcza hormonu wzrostu z zewnątrz, tylko uruchamia własny. U 13 zdrowych mężczyzn (Stanley i wsp., 2011) dwa tygodnie codziennego podawania podniosły nocne stężenie GH i wysokość jego pulsów, a IGF-1 wzrósł średnio o 181 µg/l. Co ważne, hormon wzrostu nadal był wydzielany falami, jak w zdrowym organizmie — fale były tylko wyższe.
Budowa i pochodzenie
Naturalny GHRH rozkłada w ciągu minut enzym DPP-IV, odcinając dwa pierwsze aminokwasy. Tesamorelin ma pełną sekwencję ludzkiego GHRH (44 aminokwasy), ale na jej początku doczepiono krótki ogonek chemiczny — resztę kwasu heksenowego. Utrudnia on enzymowi cięcie, więc peptyd żyje we krwi dłużej: przegląd Dominikowskiego i wsp. (2026) podaje czas półtrwania 26–38 minut. To wciąż krótko: inaczej niż CJC-1295 z DAC, który działa przez wiele dni, tesamorelin daje krótkie, codzienne pobudzenie.
Dane u ludzi — dwa badania fazy 3
U części osób leczonych na HIV gromadzi się tłuszcz trzewny — wokół narządów, nie pod skórą — a wydzielanie hormonu wzrostu bywa u nich obniżone. Najważniejszy dowód to badanie Falutza i wsp. z 2007 roku („New England Journal of Medicine”): 412 osób z HIV i nadmiarem tłuszczu brzusznego losowo dostawało tesamorelin 2 mg lub placebo przez 26 tygodni. Tłuszcz trzewny mierzony tomografią zmniejszył się o 15,2 %, a w grupie placebo wzrósł o 5,0 %. Trójglicerydy spadły o 50 mg/dl, IGF-1 wzrósł o 81 %. Działania niepożądane i glukoza nie różniły się istotnie między grupami.
Drugie badanie fazy 3 (Falutz i wsp., 2010; 404 pacjentów, 12 miesięcy) dało wyraźnie mniejszy efekt: tłuszcz trzewny spadł o 10,9 % wobec 0,6 % na placebo. Poprawiły się obwód talii i tłuszcz tułowia, ale tłuszcz podskórny i tłuszcz kończyn nie zmieniły się — ta wybiórczość wobec tłuszczu trzewnego jest znakiem rozpoznawczym tesamorelinu. Podajemy oba wyniki osobno, bo się różnią. Metaanaliza Badrana i wsp. (2026), łącząca pięć badań z randomizacją, oszacowała różnicę wobec placebo na −27,7 cm² tłuszczu trzewnego, −1,2 kg tłuszczu tułowia i −1,6 cm w talii, przy wzroście masy beztłuszczowej o 1,4 kg; tłuszcz podskórny i BMI nie zmieniły się istotnie.
Wątroba i inne kierunki
Zespół Stanley i Grinspoona z Bostonu sprawdził wpływ na stłuszczoną wątrobę. W badaniu z 2014 roku (JAMA; 50 osób z HIV, 6 miesięcy) tłuszcz trzewny spadł o 34 cm², a tłuszcz w wątrobie obniżył się umiarkowanie (efekt netto −2,9 punktu procentowego). W badaniu z 2019 roku (Lancet HIV; 61 osób z HIV i stłuszczeniem wątroby, 12 miesięcy) tłuszcz w wątrobie zmniejszył się o 37 % względem stanu wyjściowego, a u 35 % leczonych (wobec 4 % na placebo) spadł poniżej progu 5 %. Wpływ na obraz histologiczny wątroby wymaga dalszych badań.
Co dzieje się po odstawieniu
W obu badaniach fazy 3 po 26 tygodniach część osób z grupy tesamorelinu przełączono, wciąż zaślepionych, na placebo. W badaniu z 2010 roku autorzy piszą wprost, że początkowa poprawa została u nich szybko utracona — tłuszcz trzewny wracał w ciągu kolejnych sześciu miesięcy. Tesamorelin nie „naprawia” więc przyczyny; działa tak długo, jak jest podawany.
Bezpieczeństwo i ograniczenia dowodów
Tesamorelin ma pełną dokumentację rejestracyjną. Z ulotki leku Egrifta wynika, że nie wolno go stosować u osób z uszkodzeniem osi podwzgórze–przysadka, z aktywną chorobą nowotworową, w ciąży ani przy nadwrażliwości. Lek podnosi IGF-1, a IGF-1 jest czynnikiem wzrostu — skutki jego długotrwałego podwyższenia nie są znane, dlatego w leczeniu kontroluje się jego poziom. Mogą wystąpić obrzęki, bóle stawów i zespół cieśni nadgarstka — typowe dla nadmiaru hormonu wzrostu.
Cukier wymaga osobnego komentarza, bo hormon wzrostu osłabia działanie insuliny. Dane są mieszane: w badaniach fazy 3 glukoza nie różniła się od placebo, a u 53 osób z cukrzycą typu 2 (Clemmons i wsp., 2017; badanie sponsorował producent) po 12 tygodniach nie pogorszyły się ani odpowiedź insulinowa, ani HbA1c. Z drugiej strony w badaniu z JAMA glukoza na czczo wzrosła przejściowo po dwóch tygodniach, a według ulotki po 26 tygodniach HbA1c ≥ 6,5 % miało 5 % leczonych wobec 1 % na placebo. Ograniczenia: niemal wszyscy uczestnicy to osoby z HIV, badania trwały do roku, a większość finansował producent. Świadomie nie podajemy żadnych sposobów użycia ani dawek.
Szersze tło — analogi GHRH
Tesamorelin należy do analogów GHRH, obok sermorelinu (fragment GHRH 1-29, dawniej lek Geref) i CJC-1295 w wersji z DAC i bez DAC, czyli Mod GRF 1-29. Wszystkie działają na ten sam przełącznik, a różnią się jakością dowodów: tesamorelin ma badania fazy 3 i rejestrację, sermorelin — stare badania i wycofaną rejestrację, Mod GRF 1-29 — żadnych badań u ludzi. Osobną rodziną są naśladowcy greliny, jak ipamorelin, działający przez inny receptor.
Podsumowanie
Tesamorelin to analog GHRH z najmocniejszymi dowodami w swojej klasie: w dwóch badaniach fazy 3 u ponad 800 osób z HIV zmniejszał tłuszcz trzewny o 11–15 % w pół roku i nie ruszał podskórnego, a w mniejszych badaniach obniżał też tłuszcz w wątrobie. Od 2010 roku jest lekiem w USA, ale wyłącznie dla osób z HIV i lipodystrofią. Efekt trwa tylko w czasie podawania, IGF-1 rośnie i wymaga kontroli, a danych spoza HIV i dłuższych niż rok praktycznie nie ma. Stan dowodów: mocny w wąskim wskazaniu, słaby poza nim.
Źródła
- Badran AS, Helal A, Shata KS, Ayesh H. Body composition, hepatic fat, metabolic, and safety outcomes of Tesamorelin, a GHRH analogue, in HIV-associated lipodystrophy: A meta-analysis of randomized controlled trials. Obesity Research and Clinical Practice. 2026;20(1):2–12. PMID: 41545261. DOI: 10.1016/j.orcp.2026.01.002. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41545261
- Falutz J, Allas S, Blot K, et al. Metabolic effects of a growth hormone-releasing factor in patients with HIV. New England Journal of Medicine. 2007;357(23):2359–70. PMID: 18057338. DOI: 10.1056/NEJMoa072375. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18057338
- Falutz J, Potvin D, Mamputu JC, et al. Effects of tesamorelin, a growth hormone-releasing factor, in HIV-infected patients with abdominal fat accumulation: a randomized placebo-controlled trial with a safety extension. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes. 2010;53(3):311–22. PMID: 20101189. DOI: 10.1097/QAI.0b013e3181cbdaff. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20101189
- Stanley TL, Feldpausch MN, Oh J, et al. Effect of tesamorelin on visceral fat and liver fat in HIV-infected patients with abdominal fat accumulation: a randomized clinical trial. JAMA. 2014;312(4):380–9. PMID: 25038357. DOI: 10.1001/jama.2014.8334. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25038357
- Stanley TL, Fourman LT, Feldpausch MN, et al. Effects of tesamorelin on non-alcoholic fatty liver disease in HIV: a randomised, double-blind, multicentre trial. The Lancet HIV. 2019;6(12):e821–e830. PMID: 31611038. DOI: 10.1016/S2352-3018(19)30338-8. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31611038
- Stanley TL, Chen CY, Branch KL, et al. Effects of a growth hormone-releasing hormone analog on endogenous GH pulsatility and insulin sensitivity in healthy men. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2011;96(1):150–8. PMID: 20943777. DOI: 10.1210/jc.2010-1587. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20943777
- Clemmons DR, Miller S, Mamputu JC. Safety and metabolic effects of tesamorelin, a growth hormone-releasing factor analogue, in patients with type 2 diabetes: A randomized, placebo-controlled trial. PLoS One. 2017;12(6):e0179538. PMID: 28617838. DOI: 10.1371/journal.pone.0179538. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28617838
- Dominikowski A, Rękoś Z, Olejarz M, et al. The emerging landscape of performance-enhancing peptides modulating GH-IGF1 axis: bridging the gap between clinical evidence and patient self-administration. Frontiers in Endocrinology. 2026;17:1822475. PMID: 42395176. DOI: 10.3389/fendo.2026.1822475. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42395176
Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.