Tymozyna alfa-1 (nazwa handlowa Zadaxin, nazwa międzynarodowa tymalfazyna) to peptyd — krótki łańcuszek 28 aminokwasów — wyizolowany pod koniec lat 70. XX wieku z grasicy cielęcej. Grasica to narząd, w którym dojrzewają limfocyty T, czyli komórki odpornościowe rozpoznające zakażone i nowotworowe komórki. Syntetyczna tymozyna alfa-1 jest lekiem zarejestrowanym w ponad 35 krajach, głównie w wirusowym zapaleniu wątroby typu B i C oraz jako „wzmacniacz” odpowiedzi na szczepionki. To najlepiej przebadany klinicznie związek w naszej encyklopedii, ale ma też najbardziej pouczającą historię: małe badania obiecywały dużo, a największe i najlepiej zaprojektowane próby — w sepsie i w COVID-19 — dały wynik zerowy. Ten przegląd tłumaczy prosto, czym jest tymozyna alfa-1, jak działa i co naprawdę pokazały badania u ludzi.
Czym jest tymozyna alfa-1
Tymozyna alfa-1 to jeden z peptydów tzw. frakcji 5 tymozyny — mieszaniny substancji wyciągniętej z grasicy i badanej jako możliwy „hormon grasicy”. W 1977 roku zespół Goldsteina wyizolował z niej pojedynczy peptyd, ustalił kolejność jego aminokwasów i nadał mu nazwę tymozyna alfa-1. Autorzy opisali cząsteczkę odporną na ogrzewanie, silnie kwaśną, zbudowaną z 28 aminokwasów, która może brać udział w regulacji, różnicowaniu i pracy limfocytów T. W lekach i odczynnikach używa się dziś wersji syntetycznej — o tej samej sekwencji, wytwarzanej chemicznie, a nie z tkanek zwierzęcych.
Jak działa — wzmacniacz alarmu, nie antybiotyk
Tymozyna alfa-1 nie zabija wirusów ani bakterii sama. Działa na komórki odpornościowe tak, żeby lepiej „widziały” zagrożenie. Kluczowe są komórki dendrytyczne — wartownicy układu odpornościowego, którzy zbierają fragmenty drobnoustrojów i pokazują je limfocytom T. W pracy zespołu Romaniego (2004) tymozyna alfa-1 pobudzała dojrzewanie komórek dendrytycznych i produkcję interleukiny 12 — sygnału, który kieruje odpowiedź w stronę limfocytów typu Th1, potrzebnych do walki z zakażeniami wirusowymi i grzybiczymi. Sygnał szedł przez receptory Toll-podobne (TLR), czyli „czujniki” na komórce wykrywające typowe wzory drobnoustrojów, i przez ścieżkę zależną od białka MyD88. Peptyd zachowuje się więc jak wzmacniacz alarmu — stąd pomysł, żeby podawać go tam, gdzie odporność jest osłabiona lub „wyczerpana”.
Historia rejestracji — lek w wielu krajach, ale nie wszędzie
Według przeglądu Goldsteina z 2009 roku tymozyna alfa-1 była zarejestrowana w ponad 35 krajach do leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu B i C oraz jako środek pobudzający odporność i adiuwant (dodatek wzmacniający działanie szczepionki). Ten sam przegląd podaje, że w Stanach Zjednoczonych i w Europie związek był wtedy dopiero w badaniach późnej fazy — w zapaleniu wątroby typu C i w czerniaku — a nie w sprzedaży jako lek. Rejestracja mówi, że urząd danego kraju uznał dane za wystarczające — nie mówi, jak mocne są dowody według dzisiejszych standardów.
Co badano — komórki i zwierzęta
Najczęściej cytowana praca mechanistyczna to badanie Romaniego i wsp. z 2004 roku. Na komórkach dendrytycznych stykanych z grzybem Aspergillus fumigatus tymozyna alfa-1 uruchamiała dojrzewanie i produkcję interleukiny 12 przez ścieżkę kinazy p38 i czynnika NF-κB. U myszy po przeszczepieniu szpiku — a więc z bardzo osłabioną odpornością — peptyd pobudzał odporność typu Th1 przeciw grzybom, przyspieszał odbudowę komórek szpikowych i chronił zwierzęta przed grzybicą kropidlakową. Z tych obserwacji wzięło się uzasadnienie dla badań nad tymozyną alfa-1 jako adiuwantem i lekiem wspomagającym u osób z osłabioną odpornością. Duża część literatury podstawowej pochodzi z jednego ośrodka (Perugia), a myszy to nie ludzie.
Dane u ludzi — wirusowe zapalenie wątroby typu B
Najświeższe i najbardziej rygorystyczne podsumowanie to przegląd Cochrane z września 2026 roku: 10 badań z randomizacją, 1349 uczestników, prace z lat 1991–2018 z Bangladeszu, Chin, Włoch, Korei, Singapuru i Tajwanu. Wynik zbiorczy sugeruje, że lek może zmniejszać śmiertelność ogólną (ryzyko względne 0,53; 3 badania, 907 osób) i liczbę poważnych zdarzeń niepożądanych (0,72; 5 badań, 1056 osób), ale pewność dowodów oceniono jako bardzo niską dla niemal wszystkich punktów końcowych i niską dla poważnych zdarzeń niepożądanych. Nie wykazano wpływu na jakość życia ani na obraz histologiczny wątroby. Autorzy piszą wprost, że nie są pewni, czy tymozyna alfa-1 zmniejsza śmiertelność. Cztery z dziesięciu badań finansował przemysł.
Dane u ludzi — sepsa: od nadziei do dużego badania z wynikiem zerowym
Sepsa (ciężka, uogólniona reakcja organizmu na zakażenie) to obszar, w którym tymozyna alfa-1 była badana najintensywniej. W 2013 roku chiński zespół opublikował badanie ETASS: 361 chorych z ciężką sepsą w sześciu szpitalach, losowo przydzielonych do leczenia standardowego albo standardowego z tymozyną alfa-1. Śmiertelność 28-dniowa wyniosła 26,0% w grupie leczonej i 35,0% w kontrolnej — różnica na granicy istotności (P = 0,062; ryzyko względne 0,74, przedział ufności 0,54–1,02). Badanie było jednak jednostronnie zaślepione i stosunkowo małe.
Odpowiedzią było badanie TESTS tego samego zespołu, opublikowane w styczniu 2025 roku w BMJ: 22 ośrodki w Chinach, 1106 dorosłych z sepsą, podwójne zaślepienie i placebo, podawanie podskórne przez siedem dni. Śmiertelność 28-dniowa: 23,4% na tymozynie i 24,1% na placebo (współczynnik ryzyka 0,99). Żaden z punktów drugorzędowych ani bezpieczeństwa nie różnił się między grupami. W analizach podgrup osoby poniżej 60. roku życia wypadły gorzej na leku, a chorzy z cukrzycą lepiej — to sygnały do sprawdzenia, nie dowody. Badanie współfinansował producent, firma SciClone. Wniosek autorów: brak jasnych dowodów, że tymozyna alfa-1 zmniejsza śmiertelność w sepsie.
Metaanaliza z 2025 roku (11 badań z randomizacją, 1927 chorych) pokazuje, skąd bierze się wrażenie skuteczności: po zsumowaniu wszystkich prac iloraz szans zgonu wynosi 0,73, ale w podgrupie badań wysokiej jakości (0,82; P = 0,09) i wieloośrodkowych (0,86; P = 0,20) korzyść znika. Hasło „metaanalizy pokazują mniejszą śmiertelność” jest więc prawdziwe tylko wtedy, gdy zsumuje się małe badania niższej jakości.
Dane u ludzi — COVID-19 i szczepionki
W COVID-19 pierwsze doniesienia były entuzjastyczne. Retrospektywna analiza 76 chorych z ciężkim przebiegiem w dwóch szpitalach w Wuhanie (Liu i wsp., 2020) opisała śmiertelność 11,1% u leczonych wobec 30,0% u nieleczonych oraz wzrost liczby limfocytów T i spadek markerów ich „wyczerpania” (PD-1 i Tim-3) — stąd hasło o odwracaniu wyczerpania limfocytów T. To jednak dane obserwacyjne, bez losowego przydziału, na małej grupie. Metaanaliza z 2023 roku zebrała 9 badań i 5352 chorych: ryzyko względne zgonu wyniosło 1,03 (przedział 0,60–1,75) przy bardzo dużej niejednorodności wyników. Autorzy stwierdzają, że dane nie uzasadniają stosowania tymozyny alfa-1 u hospitalizowanych dorosłych z COVID-19, choć w podgrupach osób starszych i ciężko chorych sygnał korzyści się utrzymywał.
Najlepiej ugruntowane zastosowanie to wzmacnianie odpowiedzi na szczepionkę u osób, które słabo na nią odpowiadają. W badaniu pilotażowym u pacjentów dializowanych (Carraro i wsp., 2012; 94 osoby w analizie) szczepionka przeciw grypie pandemicznej podana razem z tymozyną alfa-1 dawała po 21 dniach wyższe miana przeciwciał niż sama szczepionka, a europejskie kryteria immunogenności (CHMP) zostały w pełni spełnione w grupach z peptydem. Żadnego zdarzenia niepożądanego nie powiązano z peptydem. To małe badanie, ale zgodne z kierunkiem, w jakim związek zarejestrowano.
Bezpieczeństwo i ograniczenia dowodów
W cytowanych badaniach u ludzi profil bezpieczeństwa był korzystny: w TESTS żaden punkt bezpieczeństwa nie różnił się od placebo, w ETASS nie odnotowano poważnych zdarzeń związanych z lekiem, a przegląd Cochrane wyliczył mniej poważnych zdarzeń niepożądanych w grupach leczonych (z niską pewnością). Nie znaleźliśmy natomiast badań u zdrowych ochotników z długotrwałym podawaniem ani danych o osobach z chorobami autoimmunologicznymi — teza, że lek „pobudzający odporność” może zaostrzać takie choroby, jest rozumowaniem z mechanizmu, nie wynikiem badań. Ograniczenia dowodów są konkretne: większość badań pochodzi z jednego kraju, część finansował producent, wyniki są niejednorodne, a jedyne duże badanie z podwójnym zaślepieniem (TESTS) było ujemne. Odczynnik badawczy nie jest lekiem i nie przeszedł kontroli jakości produktu leczniczego. Świadomie nie podajemy żadnych sposobów użycia ani dawek.
Szersze tło — peptydy grasicy
Tymozyna alfa-1 należy do grupy peptydów kojarzonych z grasicą. Zalicza się do niej tymulinę — dziewięcioaminokwasowy hormon grasicy, który działa tylko związany z cynkiem — oraz tymozynę beta-4, znaną w handlu peptydów jako TB-500. Mimo podobnej nazwy tymozyna alfa-1 i tymozyna beta-4 to różne cząsteczki o innym działaniu: pierwsza to modulator odporności, druga wiąże aktynę i badana jest pod kątem gojenia. Tymozyna alfa-1 wyróżnia się tym, że jako jedyna z tej grupy przeszła duże badania z randomizacją.
Podsumowanie
Tymozyna alfa-1 to syntetyczna kopia 28-aminokwasowego peptydu z grasicy, która wzmacnia sygnał alarmowy komórek odpornościowych przez receptory TLR. Jest zarejestrowana jako lek w ponad 35 krajach, ale według przeglądu z 2009 roku nie była lekiem w USA ani w Europie. W wirusowym zapaleniu wątroby typu B przegląd Cochrane z 2026 roku widzi sygnał korzyści przy bardzo niskiej pewności dowodów. W sepsie małe badania sugerowały mniejszą śmiertelność, a duże badanie TESTS z 2025 roku dało wynik zerowy. W COVID-19 metaanaliza nie potwierdziła wpływu na zgony. Najspójniejsze dane dotyczą wzmacniania odpowiedzi na szczepionki u osób słabo odpowiadających. Stan dowodów jest więc mieszany: dobrze udokumentowany mechanizm i bezpieczeństwo, ale skuteczność potwierdzona tylko w wąskich zastosowaniach — i obalona tam, gdzie sprawdzono ją najstaranniej.
Źródła
- Naing C, Ni H, Aung HH, et al. Thymosin-ɑ1 for people with chronic hepatitis B. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2026;9(9):CD014610. PMID: 42713852. DOI: 10.1002/14651858.CD014610.pub2. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42713852
- Wu J, Pei F, Zhou L, et al. The efficacy and safety of thymosin α1 for sepsis (TESTS): multicentre, double blinded, randomised, placebo controlled, phase 3 trial. BMJ. 2025;388:e082583. PMID: 39814420. DOI: 10.1136/bmj-2024-082583. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39814420
- Gu B, Zhou Y, Nie Y, et al. Efficacy of thymosin α1 for sepsis: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2025;15:1673959. PMID: 40969554. DOI: 10.3389/fcimb.2025.1673959. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40969554
- Wu J, Zhou L, Liu J, et al. The efficacy of thymosin alpha 1 for severe sepsis (ETASS): a multicenter, single-blind, randomized and controlled trial. Critical Care. 2013;17(1):R8. PMID: 23327199. DOI: 10.1186/cc11932. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23327199
- Shang W, Zhang B, Ren Y, et al. Thymosin alpha1 use in adult COVID-19 patients: A systematic review and meta-analysis on clinical outcomes. International Immunopharmacology. 2023;114:109584. PMID: 36527881. DOI: 10.1016/j.intimp.2022.109584. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36527881
- Carraro G, Naso A, Montomoli E, et al. Thymosin-alpha 1 (Zadaxin) enhances the immunogenicity of an adjuvated pandemic H1N1v influenza vaccine (Focetria) in hemodialyzed patients: a pilot study. Vaccine. 2012;30(6):1170–1180. PMID: 22178096. DOI: 10.1016/j.vaccine.2011.12.014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22178096
- Liu Y, Pan Y, Hu Z, et al. Thymosin Alpha 1 Reduces the Mortality of Severe Coronavirus Disease 2019 by Restoration of Lymphocytopenia and Reversion of Exhausted T Cells. Clinical Infectious Diseases. 2020;71(16):2150–2157. PMID: 32442287. DOI: 10.1093/cid/ciaa630. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32442287
- Romani L, Bistoni F, Gaziano R, et al. Thymosin alpha 1 activates dendritic cells for antifungal Th1 resistance through toll-like receptor signaling. Blood. 2004;103(11):4232–4239. PMID: 14982877. DOI: 10.1182/blood-2003-11-4036. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14982877
- Goldstein AL, Goldstein AL From lab to bedside: emerging clinical applications of thymosin alpha 1. Expert Opinion on Biological Therapy. 2009;9(5):593–608. PMID: 19392576. DOI: 10.1517/14712590902911412. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19392576
- Goldstein AL, Low TL, McAdoo M, et al. Thymosin alpha1: isolation and sequence analysis of an immunologically active thymic polypeptide. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 1977;74(2):725–729. PMID: 265536. DOI: 10.1073/pnas.74.2.725. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/265536
Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.