Iwermektyna to jeden z najważniejszych w historii środków przeciw pasożytom. Powstała na bazie substancji wytwarzanych przez pewną bakterię glebową. Jej odkrycie odmieniło leczenie chorób pasożytniczych u ludzi i zwierząt, a dzięki dobrze poznanemu sposobowi działania bywa też przydatnym narzędziem w badaniach naukowych.
Odkrycie nagrodzone Noblem
Substancje, z których powstała iwermektyna, wyizolowano z bakterii glebowej Streptomyces avermitilis (badał ją Satoshi Ōmura), a ich zdolność do zabijania pasożytów rozpoznał zespół Williama Campbella. Iwermektyna jest ich ulepszoną, bezpieczniejszą wersją. Za to odkrycie Campbell i Ōmura otrzymali Nagrodę Nobla z medycyny w 2015 r. Lek uchronił miliony ludzi przed chorobami pasożytniczymi, w tym przed tak zwaną ślepotą rzeczną.
Budowa
Iwermektyna to mieszanina dwóch bardzo podobnych, złożonych cząsteczek. Dobrze rozpuszcza się w tłuszczach, a słabo w wodzie — co ma znaczenie przy przygotowywaniu roztworów w laboratorium.
Jak działa: "wyłącza" pasożyta
Iwermektyna działa przede wszystkim na pewien rodzaj kanałów (drobnych "bramek") w komórkach nerwowych i mięśniowych pasożyta, zwanych kanałami chlorkowymi GluCl. Takie kanały występują tylko u bezkręgowców, czyli między innymi u robaków i owadów. Iwermektyna otwiera je na stałe. Powoduje to, że komórka pasożyta zostaje "unieruchomiona" — pasożyt ulega paraliżowi i ginie.
Dlaczego jest bezpieczna dla ssaków
Bezpieczeństwo iwermektyny opiera się na dwóch rzeczach. Po pierwsze, ssaki (w tym ludzie) w ogóle nie mają kanałów GluCl, na które działa lek. Po drugie, w mózgu ssaka działa naturalny "wykidajło" — białko, które aktywnie usuwa iwermektynę z mózgu i nie pozwala jej dotrzeć do wrażliwych miejsc w układzie nerwowym.
Ciekawostka: niektóre rasy psów (np. owczarki) mają wadę genetyczną, przez którą ten mechanizm ochronny działa u nich słabiej — i dlatego są znacznie bardziej wrażliwe na iwermektynę. To dobry przykład, jak ważne są takie wewnętrzne "systemy ochronne" organizmu.
Co dzieje się z nią w organizmie
Iwermektyna dobrze się wchłania i rozchodzi po tkankach (poza chronionym mózgiem), jest przetwarzana w wątrobie i wydalana głównie z kałem. Działa stosunkowo długo.
Na co działa i gdzie jest dopuszczona
Iwermektyna zwalcza pasożyty zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. U ludzi ma wąskie, ściśle określone i dopuszczone zastosowania (m.in. niektóre choroby pasożytnicze i świerzb). U zwierząt stosuje się ją szeroko w zapobieganiu i leczeniu pasożytów.
Zastosowanie jako odczynnik badawczy
Ze względu na dobrze poznane działanie iwermektyna bywa używana jako narzędzie do badania kanałów w komórkach oraz jako wzorzec w analizach chemicznych. SWISS LAB oferuje ją jako odczynnik o określonej czystości.
Źródła
- Komitet Noblowski (2015), The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015 — nobelprize.org
Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.